Proces mokrego kolodionu krok po kroku
Proces mokrego kolodionu to jeden z najbardziej wymagających i fascynujących procesów w fotografii analogowej. Każda fotografia powstaje ręcznie – od przygotowania płyty, przez nałożenie kolodionu i uczulenie jej w azotanie srebra, aż po ekspozycję, wywołanie, utrwalenie i zabezpieczenie gotowego obrazu.
W Mokry Kolodion Studio wykorzystuję tę XIX-wieczną technikę fotograficzną do tworzenia unikatowych fotografii na szkle i metalu. Każda płyta jest przygotowywana indywidualnie, a rezultat zależy nie tylko od fotografowanego motywu, ale również od światła, czasu, temperatury, chemii i sposobu prowadzenia całego procesu.
Czym jest proces mokrego kolodionu?
Mokry kolodion, określany również jako technika mokrej płyty kolodionowej, jest historyczną techniką fotograficzną opracowaną w 1851 roku przez Fredericka Scotta Archera.
W przeciwieństwie do fotografii cyfrowej obraz nie jest zapisywany na elektronicznej matrycy. Materiał światłoczuły przygotowuje się bezpośrednio przed wykonaniem zdjęcia, a ekspozycja, wywołanie i utrwalenie muszą odbyć się w odpowiednim czasie.
Określenie „mokry” odnosi się właśnie do tego sposobu pracy. Płyta musi pozostawać mokra podczas wykonywania ekspozycji i wywoływania obrazu.
Proces wymaga więc nie tylko wiedzy fotograficznej, ale również znajomości właściwości stosowanych substancji chemicznych, kontroli czasu oraz dużej precyzji manualnej.
1. Przygotowanie płyty
Proces rozpoczyna się od przygotowania podłoża.
W zależności od rodzaju pracy może to być szklana płyta przeznaczona do wykonania ambrotypu albo odpowiednio przygotowana metalowa powierzchnia.
Płyta musi zostać dokładnie oczyszczona i przygotowana tak, aby kolodion mógł równomiernie pokryć jej powierzchnię.
Ten etap jest bardzo ważny. Nawet niewielkie zanieczyszczenia, tłuszcz lub niedoskonałości powierzchni mogą wpłynąć na sposób rozlania kolodionu i wygląd późniejszego obrazu.
2. Nałożenie kolodionu
Na przygotowaną płytę wylewany jest kolodion.
Jest to moment wymagający dużej precyzji. Płytę należy odpowiednio przechylić i kontrolować przepływ cieczy tak, aby kolodion pokrył całą powierzchnię możliwie równomierną warstwą.
Nadmiar kolodionu zostaje odprowadzony, a płyta jest przygotowywana do kolejnego etapu procesu.
Sposób rozlania kolodionu może mieć wpływ na późniejszy wygląd fotografii. Właśnie takie elementy ręcznej pracy są częścią charakteru fotografii wykonywanej techniką mokrego kolodionu.
3. Uczulenie płyty w azotanie srebra
Pokryta kolodionem płyta zostaje zanurzona w roztworze azotanu srebra.
W tym momencie na powierzchni tworzy się światłoczuła warstwa, która pozwala na wykonanie fotograficznej ekspozycji.
Płyta musi zostać przygotowana bezpośrednio przed wykonaniem zdjęcia. Od tego momentu rozpoczyna się szczególnie istotna część procesu, ponieważ materiał światłoczuły pozostaje aktywny tylko przez określony czas.
4. Umieszczenie płyty w aparacie
Po uczuleniu płyta zostaje przeniesiona do kasety fotograficznej i umieszczona w aparacie.
W fotografii mokrym kolodionem często wykorzystuje się aparaty wielkoformatowe, które pozwalają na pracę z dużymi płytami fotograficznymi.
Przed wykonaniem ekspozycji trzeba przygotować kadr, ustawić ostrość i odpowiednio ocenić światło.
Nie ma tutaj możliwości wykonania kilku zdjęć i natychmiastowego sprawdzenia rezultatu na ekranie. Decyzja o ekspozycji jest podejmowana przed poznaniem ostatecznego obrazu.
5. Ekspozycja
Kiedy wszystko jest przygotowane, następuje ekspozycja.
Światło przechodzi przez obiektyw i oddziałuje na światłoczułą warstwę mokrego kolodionu.
Czas ekspozycji zależy między innymi od rodzaju użytego materiału, warunków oświetleniowych, obiektywu oraz charakteru fotografowanego motywu.
To jeden z momentów, w których doświadczenie fotografa ma ogromne znaczenie.
6. Wywoływanie obrazu
Po ekspozycji płyta trafia z powrotem do pracowni lub ciemni i rozpoczyna się wywoływanie.
Wywoływacz jest rozprowadzany po powierzchni płyty, a obraz zaczyna stopniowo się pojawiać.
To jeden z najbardziej fascynujących etapów procesu mokrego kolodionu. Fotograf obserwuje powstający obraz i musi odpowiednio ocenić moment zakończenia wywoływania.
Czas wywoływania oraz sposób prowadzenia procesu mają wpływ na kontrast, tonalność i charakter końcowego obrazu.
7. Utrwalanie
Po wywołaniu obraz zostaje utrwalony.
Utrwalanie usuwa pozostałe światłoczułe związki srebra, dzięki czemu obraz staje się odporny na dalsze działanie światła.
W tym momencie fotografia zaczyna przyjmować swój ostateczny charakter.
W przypadku ambrotypu szczególnie interesujące jest to, jak zmienia się wygląd obrazu w zależności od podłoża i sposobu jego oglądania.
8. Płukanie i suszenie
Po utrwaleniu płyta jest dokładnie płukana, aby usunąć pozostałości chemii.
Następnie pozostawia się ją do wyschnięcia.
To etap, który może wydawać się prosty, ale również wymaga odpowiedniej ostrożności. Gotowa powierzchnia jest delikatna i musi zostać odpowiednio przygotowana do dalszego zabezpieczenia.
9. Zabezpieczenie fotografii
Historyczne fotografie wykonane techniką mokrego kolodionu mogą być zabezpieczane ochronną warstwą lakieru.
Lakierowanie jest jednym z ostatnich etapów procesu i ma na celu ochronę delikatnej powierzchni obrazu.
Sposób zabezpieczenia zależy od rodzaju wykonanej fotografii i zastosowanego podłoża.
10. Gotowy ambrotyp lub fotografia na metalu
Po zakończeniu wszystkich etapów otrzymujemy fizyczny, unikatowy obiekt fotograficzny.
W przypadku fotografii wykonanej na szkle może powstać ambrotyp. Przy odpowiednim sposobie oglądania obraz może mieć charakterystyczny, niemal trójwymiarowy wygląd, wynikający z połączenia warstwy obrazu, szkła i ciemnego tła.
Fotografia na metalu jest natomiast inną formą wykorzystania techniki mokrego kolodionu.
W obu przypadkach każda wykonana płyta jest pojedynczym obiektem, którego nie można dokładnie powtórzyć.
Dlaczego każda fotografia mokrym kolodionem jest inna?
Niepowtarzalność jest jedną z najważniejszych cech tej techniki.
Na końcowy rezultat wpływają między innymi:
przygotowanie powierzchni,
sposób rozlania kolodionu,
skład i kondycja chemii,
temperatura,
wilgotność,
rodzaj i kierunek światła,
czas ekspozycji,
sposób wywoływania,
moment zakończenia wywoływania,
płukanie,
suszenie,
sposób zabezpieczenia płyty.
Dlatego dwie fotografie wykonane tego samego dnia, tym samym aparatem i przedstawiające ten sam motyw mogą różnić się od siebie.
To właśnie ta nieprzewidywalność jest jedną z wartości fotografii wykonywanej techniką mokrego kolodionu.
Mokry kolodion a współczesna fotografia
Współczesna fotografia pozwala wykonać zdjęcie niemal natychmiast, sprawdzić rezultat na ekranie i powtórzyć ekspozycję.
Mokry kolodion działa zupełnie inaczej.
Fotograf musi przygotować materiał przed wykonaniem zdjęcia, pracować w określonym czasie i zaakceptować fakt, że ostateczny rezultat nie zawsze można przewidzieć.
Właśnie dlatego fotografia mokrym kolodionem jest dla mnie połączeniem fotografii, rzemiosła, chemii i czasu.
Proces powstawania obrazu jest równie ważny jak sam obraz.
Mokry Kolodion Studio
W Mokry Kolodion Studio tradycyjna technika fotografii spotyka się ze współczesnym spojrzeniem na obraz.
Pracuję ze szkłem i metalem, przygotowując płyty ręcznie i przeprowadzając cały proces od początku do końca.
Mokry kolodion wykorzystuję w fotografii portretowej, artystycznej, pejzażowej i dokumentalnej. Technika ta towarzyszyła mi również podczas pracy fotograficznej w Gambii, gdzie historyczna metoda została wykorzystana do współczesnego zapisu ludzi, miejsc i krajobrazu.
Zobacz fotografie wykonane techniką mokrego kolodionu
Zapraszam do obejrzenia wybranych projektów fotograficznych:
Portret Kolodionowy – fotografia portretowa wykonana techniką mokrej płyty kolodionowej.
Sceny Przydrożne – fotografie miejsc, przestrzeni i sytuacji spotkanych podczas podróży.
1120 km, Gambia River – projekt fotograficzny realizowany w Gambii.
Ambrotypy – unikatowe fotografie wykonywane na szklanych płytach.
Mokry kolodion – fotografia, której proces jest częścią obrazu
Proces mokrego kolodionu wymaga czasu, cierpliwości i doświadczenia.
Od przygotowania płyty do momentu, w którym gotowy obraz zostaje zabezpieczony, fotograf uczestniczy w każdym etapie powstawania fotografii.
Właśnie dlatego mokry kolodion jest dla mnie czymś więcej niż historyczną techniką fotograficzną. To sposób pracy, w którym światło, chemia, materia i czas tworzą jeden niepowtarzalny obraz.
Poznaj więcej fotografii i projektów w Mokry Kolodion Studio.